Žitije Georgija Leze
Veselin Mišnić
„Romani u prahu i drugi romani“
Izdavač: Prosveta, 1997. godina
Roman „Romani u prahu i drugi romani“ Veselina
Mišnića još dugo će, kako po svojim
fizičkim dimenzijama (682 strane), tako i po kompleksnosti
strukture, biti predmet izazivanja čitalačke pažnje
i njenog svraćanja sa malih džepnih romana, ili
romana „stonoga“ kako je Borhes duhovito nazivao
romane od oko sto stranica.
Ti izazovi mogli bi biti motivisani, pre
svega, Mišnićevom
idejom po kojoj je, na prvom mestu, roman tekstualno neograničena
priča u kojoj su jezička omeđenost i insistiranje
na ekonomiji upotrebe jezika tradicionalno sporni, pogotovo što
ta spornost redovno završava u lagumima nedorečenosti
i konfuznosti pripovedanja.
Tri teme
Plural Mišnićevog romana zamišljen je
kao uzbudljiva trilogija tri velike, dramatične i nezaobilazne
književne teme: o prijateljstvu, ljubavi i stradanju, čiji
kult konstituišu pored tri zasebne knjige (Dolina
bogova, Leza i Pobrkotine) isto toliko dodatnih ili pratećih
poglavlja (Sofija, Pobrkotine I i Pobrkotine II).
Mozaična i tehnička zajednica ovih šest
delova romana i pored posvete znamenitim likovima crnogorske
kulture među kojima su pesnik Aleksandar Leso Ivanović i
slikar Aleksandar Prijić, ipak je globalna priča
o stradanju Georgija Leze koji je detaljistikom svog života
i njegovim emocionalnim i psihološkim „prelivima“ inspirisao
Veselina Mišnića da izuči tu detaljistiku
i napiše priču o njemu i njegovom „proteinu života“,
i to onu nesvodljivu priču koja gen svoje nesvodljivosti
nosi i prenosi kroz sopstveno večno obnavljanje.
Mišnićev roman sa množinom i sastavom svojih
prahova mogao bi se označiti upadom u nemire života
u čijoj energiji je koncentrisan gotovo maligni potencijal želje
da se svi ti nemiri zaustave i petrifikuju u unutrašnjem
jeziku praha. On kao da želi da aktivira istine i iskustva:
samoću, ljubavi, prijateljstva, stradanja.
U Mišnićevoj „Dolini bogova“ rađa
se jedan za drugim 51 roman u prahu od kojih svaki za sebe
ima ključ „proteinske zagonetke života“ čije
filozofske suštine gotovo da su tehnički balsamovane
u uvodnim besedama. Njihova refleksivna utopija denudira
ideje Mišnićevih romana ponaosob pretvarajući
se tako u svom kurzivnom sazvežđu u propadeutiku
jezičkog egzibicionizma, zbog kojeg se na momente ne čuje
dovoljno jasno šta likovi govore piscu, i šta
pisac dovikuje njima.
No, i pored te nečujnosti mora se istaći vidljivost širokog
Mišnićevog plana romana u koje on spontano umeće
nizove priča o prijateljstvu, ali i suicidu kao delu
božanske moći s kojom čuda prave ljubav ali
i kaznionice u likovima samoća, kriza, i nesnosnih gubitaka
motiva, Mišnićevi lirski leksemi prodiru kroz
mnoge slave tradicije i savremenosti življenja i pisanja.
On je protiv igre u potrazi za istinom. Zato je opširan
i abmiciozan „farmaceut“ za reči i zebnje
svojih junaka. Za prostor koji ih okružuje činjenicama
koje su isplele njihov život.
Zoran M. Mandić
